کاربرد نظریه ها/ الگو های آموزش بهداشت و ارتقای سلامت در تحقیقات سواد سلامت: یک مرور نظامند

نوع مقاله: مرور نظامند

نویسندگان

1 مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی گناباد، گناباد، ایران.

2 دانشجوی دکتری آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران.

3 استاد، گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران.

4 مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: سواد سلامت یکى از بزرگترین و مهم ترین تعیین کننده هاى امر سلامتی در جهان می باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی مطالعات انجام شده مبتنی بر الگو ها/ نظریه های آموزش بهداشت و ارتقای سلامت در تحقیقات سواد سلامت، به شیوه نظامند انجام شده است.

مواد و روش ها: به منظور دستیابی به مستندات فارسی و انگلیسی مرتبط بانکهای اطلاعاتی داخلی(SID,Iranmedex, Magiran, IranDoc )، خارجی (ProQuest, Scopus , Web of Science ,Medlib, PubMed) و همچنین موتور جستجو گر Google Scholar بدون محدودیت زمانی بر اساس بیانیه PRISMA جستجو انجام شد. برای جلوگیری از سوگرایی در مطالعه، جستجو، انتخاب مطالعات، ارزیابی کیفی و استخراج داده ها توسط دو نفر از پژوهشگران به صورت مستقل از هم انجام گرفت. هرگونه اختلاف نظر بین دو پژوهشگر توسط نفر سوم مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت 14 مقاله دارای معیار ورود به مطالعه مورد بررسی قرار گرفتند.

یافته ها: در این پژوهش، سه مطالعه انجام شده از نوع نیمه تجربی قبل و بعد  بودند. نتایج نشان داد بعد از مداخله آموزشی میانگین نمره سواد سلامت بر اساس الگو ها/ نظریه  در گروه آزمون به طور معنی داری نسبت به گروه کنترل افزایش معنی داری پیدا کرده است.  11 مطالعه دیگر به صورت مقطعی قدرت پیشگویی کنندگی سواد سلامت را در الگو ها/ نظریه  مورد بررسی قرار داده بودند که نتایج نشان داد سواد سلامت باعث افزایش قدرت پیشگویی کنندگی سازه های الگو ها/ نظریه در پیشگویی انجام رفتار خواهد شد. مطالعات در گروه هدف های مختلفی از قبیل بیماران، دانش آموزان، پرستاران، داوطلبان سلامت و افراد جامعه انجام شده بود و طیف متفاوتی از افراد را در نظر گرفته بودند. یکی از پر کاربرد ترین الگو ها/ نظریه   در مطالعات مورد بررسی مربوط به نظریه خود کارآمدی بود.

نتیجه گیری: نتایج نشان داد استفاده از الگو ها/ نظریه های  مختلف به همراه سواد سلامت می تواند تاثیر مثبتی در انجام رفتار های سلامت داشته باشند و بسته به هدف مطالعه الگو ها/ نظریه های متفاوتی مورد استفاده قرار گیرد. بر اساس نتایج بدست آمده نظریه خود کارآمدی و سازه خود کارآمدی (یکی از سازه های سایر مدل ها/ الگو ها) در بیشتر مطالعات به عنوان مهم ترین و قوی ترین متغیر معرفی شده بودند و نقش مهمی را در اتخاذ رفتار سلامت توسط افراد ایفا می کردند. بنابراین لازم است تا در مطالعات مداخلاتی پیش رو، این سازه/نظریه بیشتر مورد توجه قرار گیرد و از استراتژی مناسب و کار آمدی برای افزایش میزان خود کار آمدی افراد استفاده شود.

نوع مطالعه: مروری نظامند

کلیدواژه‌ها


1.    Kickbusch I, Nutbeam D. Health promotion glossary. Geneva: World Health Organization. 1998;14.
2.    Khodabandeh M, Avarasin SM, Nikniaz L. The Relationship between Health Literacy, Perceived Self-efficacy and Self-care Performance of Female Senior High School Students in Health Promoting Schools of Miyaneh, 2016-2017. Journal of Health Literacy. 2017;2(3):164-76.
3.    Kutner M, Greenburg E, Jin Y, Paulsen C. The Health Literacy of America's Adults: Results from the 2003 National Assessment of Adult Literacy. NCES 2006-483. National Center for Education Statistics. 2006.
4.    Speros C. Health literacy: concept analysis. Journal of advanced nursing. 2005;50(6):633-40.
5.    Paasche-Orlow MK, Wolf MS. The causal pathways linking health literacy to health outcomes. American journal of health behavior. 2007;31(1):S19-S26.
6.    Tavousi M, Haeri MA, Rafiefar S, Solimanian A, Sarbandi F, Ardestani M, et al. Health literacy in Iran: findings from a national study. Payesh. 2016.
7.    Aboumatar HJ, Carson KA, Beach MC, Roter DL, Cooper LA. The impact of health literacy on desire for participation in healthcare, medical visit communication, and patient reported outcomes among patients with hypertension. Journal of general internal medicine. 2013;28(11):1469-76.
8.    Haun JN, Patel NR, French DD, Campbell RR, Bradham DD, Lapcevic WA. Association between health literacy and medical care costs in an integrated healthcare system: a regional population based study. BMC health services research. 2015;15(1):249.
9.    Manganello JA. Health literacy and adolescents: a framework and agenda for future research. Health education research. 2007;23(5):840-7.
10.    Javadzade M, Sharifirad G, Reisi M, Nasr Esfahani M, Mahaki B, Mostafavi F. Applying the theory of planned behavior to predicting nurse’s intention and behavior in using health literacy strategies in patient education. Iran Journal of Nursing. 2015;28(97):23-33.
11.    Tehrani H, Majlessi F, Shojaeizadeh D, Sadeghi R, Kabootarkhani MH. Applying socioecological model to improve women’s physical activity: a randomized control trial. Iranian Red Crescent Medical Journal. 2016;18(3).
12.    Larki A, Tahmasebi R, Reisi M. Factors Predicting Self-Care Behaviors among Low Health Literacy Hypertensive Patients Based on Health Belief Model in Bushehr District, South of Iran. International journal of hypertension. 2018;2018.
13.    Hejazi S, Peyman N, Tajfard M, Esmaily H. The Impact of Education Based on Self-efficacy Theory on Health Literacy, Self-efficacy and Self-care Behaviors in Patients With Type 2 Diabetes. Iranian Journal of Health Education and Health Promotion. 2017;5(4):296-303.
14.    Jahani Eftekhari M, Peyman N, Doosti H. The Effect of Educational Intervention based on the Self Efficacy and Health Literacy Theory on Health Promoting Lifestyles among Female Health Volunteers of Neyshabur, Iran. Journal of Health and Development. 2018;6(4):302-13.
15.    Panahi R, Ramezankhani A, Tavousi M, Niknami S, Elamin EAI, Suliman MA, et al. Adding Health Literacy to the Health Belief Model: Effectiveness of an Educational Intervention on Smoking Preventive Behaviors Among University Students. Iranian Red Crescent Medical Journal. 2018;20(2).
16.    Peyman N, Amani M, Esmaili H. The Relationship between Health Literacy and Constructs of Theory of Planned Behavior and Breast Cancer Screening Tests Performance among Women Referred to Health Care Centers in Roshtkhar, 2015. Iranian Quarterly Journal of Breast Diseases. 2016;9(3):60-9.
17.    Peyman N, Abdollahi M. The relationship between health literacy and self-efficacy physical activity in postpartum women. Journal of Health Literacy. 2016;1(1):5-12.
18.    Panahi R, Ramezankhani A, Tavousi M, HaeriMehrizi A, Niknami S. Reinforcing the performance of health belief model using health literacy in anticipating adoption of smoking preventive behaviors in university students. Journal of Health Literacy. 2018;3(1):39-49.
19.    Náfrádi L, Nakamoto K, Csabai M, Papp-Zipernovszky O, Schulz PJ. An empirical test of the Health Empowerment Model: Does patient empowerment moderate the effect of health literacy on health status? Patient education and counseling. 2018;101(3):511-7.
20.    Tseng H-M, Liao S-F, Wen Y-P, Chuang Y-J. Stages of change concept of the transtheoretical model for healthy eating links health literacy and diabetes knowledge to glycemic control in people with type 2 diabetes. Primary care diabetes. 2017;11(1):29-36.
21.    Lee Y-J, Shin S-J, Wang R-H, Lin K-D, Lee Y-L, Wang Y-H. Pathways of empowerment perceptions, health literacy, self-efficacy, and self-care behaviors to glycemic control in patients with type 2 diabetes mellitus. Patient education and counseling. 2016;99(2):287-94.
22.    Bohanny W, Wu SFV, Liu CY, Yeh SH, Tsay SL, Wang TJ. Health literacy, self‐efficacy, and self‐care behaviors in patients with type 2 diabetes mellitus. Journal of the American Association of Nurse Practitioners. 2013;25(9):495-502.
23.    Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health behavior and health education: theory, research, and practice: John Wiley & Sons; 2008.
24.    Li K, Kay NS. Correlates of Cigarette Smoking among Male Chinese College Students in China--A Preliminary Study. International Electronic Journal of Health Education. 2009;12:59-71.
25.    Mackert M, Guadagno M. The Health Belief Model and health literacy: The case of perfect knowledge. Health literacy: Developments, issues and outcomes. 2013:225-32.
26.    Ajzen I. The theory of planned behavior. Organizational behavior and human decision processes. 1991;50(2):179-211.
27.    Ajzen I. Perceived behavioral control, self‐efficacy, locus of control, and the theory of planned behavior 1. Journal of applied social psychology. 2002;32(4):665-83.
28.    Ko N-Y, Feng M-C, Chiu D-Y, Wu M-H, Feng J-Y, Pan S-M. Applying theory of planned behavior to predict nurses' intention and volunteering to care for SARS patients in southern Taiwan. The Kaohsiung journal of medical sciences. 2004;20(8):389-98.
29.    Lino S, Marshak HH, Herring RP, Belliard JC, Hilliard C, Campbell D, et al. Using the theory of planned behavior to explore attitudes and beliefs about dietary supplements among HIV-positive Black women. Complementary therapies in medicine. 2014;22(2):400-8.
30.    Allom V, Mullan B, Clifford A, Rebar A. Understanding supplement use: an application of temporal self-regulation theory. Psychology, health & medicine. 2018;23(2):178-88.
31.    Guénette L, Breton M-C, Guillaumie L, Lauzier S, Grégoire J-P, Moisan J. Psychosocial factors associated with adherence to non-insulin antidiabetes treatments. Journal of Diabetes and its Complications. 2016;30(2):335-42.
32.    Jannuzzi FF, Rodrigues RCM, Cornélio ME, São-João TM, Gallani MCBJ. Beliefs related to adherence to oral antidiabetic treatment according to the Theory of Planned Behavior. Revista latino-americana de enfermagem. 2014;22(4):529-37.
33.    Peyman N, Behzad F, Taghipour A, Esmaily H. Assessment of the effect of a health literacy educational program for health personnel on promoting self-efficacy among patients with chronic diseases. Journal of Health System Research. 2016;12(3).
34.    Solhi M, Kazemi SS, Haghni H. Relationship between general health and self-efficacy in women referred to health center No. 2 in Chaloos (2012). Razi Journal of Medical Sciences. 2013;20(109):72-9.
35.    Rifkin SB. Patient Empowerment: Increased Compliance or Total Transformation?  Optimizing health: Improving the value of healthcare delivery: Springer; 2006. p. 66-73.
36.    Porr C, Drummond J, Richter S. Health literacy as an empowerment tool for low-income mothers. Family & Community Health. 2006;29(4):328-35.
37.    Castro EM, Van Regenmortel T, Vanhaecht K, Sermeus W, Van Hecke A. Patient empowerment, patient participation and patient-centeredness in hospital care: a concept analysis based on a literature review. Patient education and counseling. 2016;99(12):1923-39.
38.    Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health behavior. Theory, Research, and Practice. 2015;5.