رابطه سواد سلامت، خودکارآمدی درک شده و عملکرد خودمراقبتی دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطه مدارس مروج سلامت شهرستان میانه‌سال 96- 1395

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد الکترونیکی تهران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی تبریز، تبریز، ایران

3 استادیار علوم تغذیه، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: خودمراقبتی در نوجوانان در راستای توانمندسازی سلامت هر جامعه، از اقدامات مؤثر محسوب می‌گردد. در این راستا نقش مدارس مروج سلامت قوت بیشتری دارد. از سوی دیگر سواد سلامت به‌عنوان یکی از ابزارهای اساسی ارتقای سلامت جامعه، موردتوجه سیاست‌گذاران قرارگرفته است. این پژوهش باهدف رابطه سواد سلامت، خودکارآمدی درک شده و عملکرد خودمراقبتی دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطه مدارس مروج سلامت شهرستان میانه در سال 96- 95 انجام گرفت.

مواد و روش‌ها: در این مطالعه توصیفی- همبستگی 320 دانش‌آموز دختر دوره دوم متوسطه مدارس مروج سلامت، به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای تصادفی انتخاب شدند. جهت گردآوری داده‌ها از پرسشنامه‌های سنجش سواد سلامت نوجوانان، خودکارآمدی عمومی و سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت نوجوانان AHP استفاده شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار spss نسخه 21 و آزمون‌های آماری ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه به روش هم‌زمان (ENTER) انجام گردید.

یافته‌ها: نتایج نشان‌داد بین سواد سلامت و خودکارآمدی درک شده و عملکرد خودمراقبتی دانش آموزان دختر مدارس مروج سلامت، همچنین بین مؤلفه‌های سواد سلامت با مؤلفه‌های خودمراقبتی در آنان ارتباط مثبت و معنی‌داری وجود دارد. بین مؤلفه محاسبه سواد سلامت با مؤلفه‌های تغذیه، مسئولیت در برابر سلامتی، رشد معنوی و فعالیت فیزیکی خودمراقبتی رابطه معنی‌داری مشاهده نشد. نتایج تحلیل رگرسیونی نشان‌داد ابعاد خودکارآمدی، استفاده و ارتباط سواد سلامت پیشگویی‌کننده‌های بهتری برای عملکرد خودمراقبتی شناخته شدند (0/605 =²R). همچنین، سواد سلامت و خودکارآمدی درک شده می‌توانند عملکرد خودمراقبتی دانش آموزان را به میزان 51 درصد پیشگویی کنند.

نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان‌داد، دانش‌آموزانی که سواد سلامت و خودکارآمدی درک شده بیشتری دارند عملکرد خودمراقبتی در آن‌ها بالاتر است لذا توصیه می‌گردد به‌منظور بهبود عملکرد خودمراقبتی دانش آموزان باید سواد سلامت و خودکارآمدی آنان در سطح مدارس ارتقاء یابد.

نوع مطالعه: مطالعه پژوهشی.

کلیدواژه‌ها


1. zarrinkolah A, Dashti F, Abedi H, Masoudi SM. A Study of Puberty Health Literacy Level of the First 14-16 Year Girls Grade High School Students in the Eghlid City. Journal of Health Literacy. 2016;1(3):164-71.
2. Schwarzer R, Antoniuk A, Gholami M. A brief intervention changing oral self‐care, self‐efficacy, and self‐monitoring. British journal of health psychology. 2015;20(1):56-67.
3. Mosher HJ, Lund BC, Kripalani S, Kaboli PJ. Association of health literacy with medication knowledge, adherence, and adverse drug events among elderly veterans. Journal of health communication. 2012;17(sup3):241-51.
4. Peyman N, Abdollahi M. The relationship between health literacy and self-efficacy physical activity in postpartum women. Journal of Health Literacy. 2016;1(1):5-12.
5. Schmidt U, Lee S, Beecham J, Perkins S, Treasure J, Yi I, et al. A randomized controlled trial of family therapy and cognitive behavior therapy guided self-care for adolescents with bulimia nervosa and related disorders. American Journal of Psychiatry. 2007;164(4):591-8.
6. Khezrlu, S.; & Fizi, A. Investigating the relationship between the perceived self-efficacy and self-care performance in patients with diabetes referring to Urmia Diabetes Clinic. Journal of Nursing and Midwifery Urmia University of Medical Sciences.2012;10 (3): 369-375.   
7. Speirs, K. E., Messiria, L. A., Munger, A. L., & Grutzmacher S. K. Health literacy and nutrition behaviors among low-income adults. Journal of health care for the   poor and underserved. 2012; 23(3): 1082-1091.
8. Kindig, D. A., Panzer, A. M., & Nielsen-Bohlman, L. Health Literacy: A Prescription to End Confusion. National Academies Press.2012
9. DeWalt, D. A., Berkman, N. D., Sheridan, S., Lohr, K. N., & Pignone, M. P. Literacy and health outcomes. Journal of general internal medicine.2004; 19(12): 1228-39.
10. Sudore, R. L., Mehta, K. M., Simonsick, E. M., Harris, T. B., Newman, A. B, & Satterfield, S. Limited literacy in older people and disparities in health and healthcare access. Journal of the American Geriatrics Society. 2006; 54(5): 770-6.
11. Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC public health. 2012;12(1):80-94.
12. Tehrani H. Media Health Literacy. Journal of Health Literacy. 2016;1(3):141-6.
13. Peyman N, Samiee Roudi K. Investigating the status of health literacy among health providers of rural area. Journal of Health Literacy. 2016;1(1):46-52.
14. Murray, S., Rudd, R., Kirsch, I., & Yamamoto, K. Health Literacy in Canada: Initial results from the International Adult Literacy and Skills Survey. Ottawa, Ontario: Canadian Council on Learning.2007.
15. Peerson A, Saunders M. Men's health literacy in Australia: in search of a gender lens. International Journal of Men's Health. 2011;10(2):111-35.
16. Ye, X. H., Yang, Y., Gao, Y. H., Chen, S. D., Xu, Y. Status and Determinants of Health Literacy among Adolescents in Guangdong China. Asian pacific. Journal of Cancer Prevention. 2014; 15(20): 48-55.
17. Hutchison, J., Warren, F. J., Dulin, M., Tapp, H., & Kuhn, L. The Association Between Health Literacy and Diet Adherence Among Primary Care Patients with Hypertension. Journal of Health Disparities Research and Practice.2014; 7(2): 109-126.
18. Shahbazi, S. Comparison of self-efficacy, marital adjustment and quality of life in women with polycystic ovary syndrome and the healthy ones. M.A. Thesis in Psychology, University of Guilan.2014
19. Schultz, D. & Schultz, S. (2005). Theories of personality. Translated by Seyyed Yahya Mohammadi (2009). Tehran: edit.
20. Rezasefat A.; Mir Haghjoo, N.; Jafari Asl, M.; Koohmanaei; Kazemnejad Leili, F.; & Monfared, A. The relationship between self-efficacy and self-care in adolescents with type 1 diabetes. Comprehensive Nursing and Midwifery.2014; 24 (72): 18-24.
21. Davari, L.; Eslami, A. A.; & Hasanzadeh, A. (2014). Evaluation of self-care performance and its correlation with the perceived self-efficacy in patients with type 2 diabetes. Journal of Endocrinology and Metabolism of Iran.2014; 16 (6):402-410.
22. Lee E-H, Lee YW, Moon SH. A structural equation model linking health literacy to self-efficacy, self-care activities, and health-related quality of life in patients with type 2 diabetes. Asian nursing research. 2016;10(1):82-7.
23. Heijmans M, Waverijn G, Rademakers J, van der Vaart R, Rijken M. Functional, communicative and critical health literacy of chronic disease patients and their importance for self-management. Patient Education and Counseling. 2015;98(1):41-8.
24. Sheikh Sharafi, H. & Seyyed Amini. Investigating the level of health literacy and the ability of self-care in patients with heart failure. Quarterly Journal of Health Literacy.2016; 4(4): 203-219.
25. Guntzviller, L. M., King, A. J., Jensen, J. D., & Davis, L. A. Self-Efficacy, Health Literacy, and Nutrition and Exercise Behaviors in a Low-Income, Hispanic Population. Journal of Immigrant Minority Health.2016; 5(1): 384-399.
26. Lai, A. Y., Ishikawa, H., Kiuchi, T., Mooppil, N., & Griva, k. Communicative and critical health litarcy, and self –management behaviors in and –stage renai disease panents with diabetes on hemodialysis. Patient Educ Coun.2013; 91(2): 241-7.
27. Manganello, J. A., & Shone, L. P. Health Literacy: Research FACTS and findings. ACT for Youth Center of Excellence Ithaca, NY. Available at:http://www.actforyouth.net/resources/rf/rf_healthliteracy_ 0513;2013
28. Manganello JA. Health literacy and adolescents: a framework and agenda for future research. Health education research. 2007;23(5):840-7.
29. Santoro K, Speedling C. The case for investing in youth health literacy: One step on the path to achieving health equity for adolescents. NIHCM Issue Brief. 2011:1-15.
30. Eyüboğlu E, Schulz PJ. Do health literacy and patient empowerment affect self-care behaviour? A survey study among Turkish patients with diabetes. BMJ open. 2016;6(3):e010186.
31. Masters, K. Nursing Theories: a framework for professional practice. USA: Jones & Bartlett Learning;2014
32. Heo, S., Moser, D. K., Lennie, T. A., Riegel, B., & Chung, M. Gender Differences in and factors related to self-care behaviors: A cross- sectional study of patients with heart failure. International Journal of Nursing Studies.2008; 45(12):1807-15.
33. Huang L, Li L, Zhang Y, Li H, Li X, Wang H. Self-efficacy, medication adherence, and quality of life among people living with HIV in Hunan Province of China: a questionnaire survey. Journal of the Association of Nurses in AIDS Care. 2013;24(2):145-53.
34. Dickson, V. V., Nocella, J., Yoon, H. W., Hammer, M., Melkus, G. D., & Chyun, D. Cardiovascular disease self-care interventions. Nurs Res Pract.2013; 54(21): 76-89.
35. Morovati Sharifabadi, M. A.; Ruhani Tonokaboni, N. Perceived self-efficacy in self-care behaviors among diabetic patients referring to Yazd Diabetes Research Center. Journal of Birjand University of Medical Sciences.2008; 15 (4): 91-100.
36. Shakibazadeh, E.; Rashidian, A.; Larijani, B.; Shojaeizadeh, D.; Forozanfar, M. H.; & Karimi, A. Perceived Barriers and Self-efficacy: Impact on Self-care Behaviors in Adults with Type 2 Diabetes. Journal of Faculty of Nursing and Midwifery, Tehran University of Medical Sciences (Hayat).2010; 15 (4): 69-78.
37. Mohammad-Alizadeh-Charandabi S., Mirghafourvand M., Tavananezhad N. & Karkhaneh M. Health promoting lifestyles and self-efficacy in adolescent boys. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2014; 23 (109): 152-162.
38. Bandura A. Adolescent development from an agentic perspective. Self-efficacy beliefs of adolescents. 2006;5(1-43).